श्रीगुरुभ्यो नमः ॥ जन्माद्यस्य यतः शास्त्रगम्यमन्वयतः पृथक् । परमं ब्रह्म विष्णुव्याख्यमधिकं तदुपास्महे ॥ अखिलापेक्षितमोक्षप्रयोजकपरदेवतोत्कर्षप्रतिपत्तिप्रतिबन्धकभेदविप्रतिपत्तिप्रतिषेधपूर्वकविभेदव्यवस्थापनाय प्रकरणमारभमाणः श्रीमद्व्यासतीर्थमुनिः निरन्तराय परिसमाप्तये प्रचयाय च परमेश्वरं प्रार्थयते– स्वभावत इति । यद्यपि भगवत्पादैरेव सपरिकरं भेदो व्यवस्थापितः । तथापि तदेवात्र सङ्गृह्य सङ्क्षेपेणोपपाद्यत इत्यवैयर्थ्यम् । विष्णुर्जयतात् विश्वोत्कर्षेणाविज्ञातो वर्तताम् । नातो नित्यसिद्धविष्णूत्कर्षप्रार्थनानुपपत्तिः । नन्वस्य विश्वोत्कर्ष एव कथमत आह– जगदीश्वर इति । नन्वनीश्वरजीवाद्यभिन्नस्य जगदीश्वरत्वमपि कथमत आह– विश्वतो विभिन्न इति । विश्वशब्दो जीवजडार्थः । तद्भेदस्यौपाधिकस्यप्रयोजकत्वात् स्वाभाविकत्वलाभाय विशब्दः । तादृशभेदवत्त्वे हेतुर्गुणैरित्यन्तम् । गुणैरअसाधारणप्रमापकैः । इत्थम्भूतलक्षणे तृतीया । तादृशगुणज्ञाप्यविश्वविभेदवानित्यर्थः । कानि तानि प्रमापकाणीत्यतः– स्वतन्त्रत्वप्रमुखैरिति । परानपेक्षसत्ताकत्वादिरूपस्वातन्त्र्यादेः कल्पितस्य स्वाभाविकभेदसाधकत्वायोगादाह– स्वभावत इति । स्वाभाविकैरित्यर्थः । अनेन श्रोतृप्रवृत्त्यर्थभूतविषयादिकमपि सूचितम् । विश्वविभेदवद्विष्णुरेव विषयः । तस्य विश्वोत्कर्षज्ञानं प्रयोजनम् । तदिच्छुरधिकारी । यथायोगं सम्बन्ध इति ॥