स्वानुभूतेष्वित्यादिनोक्तं व्यनक्ति ॥ तथा ह्यस्त्यत्रेति ॥ श्रुतवत इति । वाक्यमिति शेषः । तत्प्रामाण्ये वाक्यप्रामाण्ये । किमिदं विप्रलम्भादिमूलमुत नेति सन्दिहानस्येत्यर्थः ॥ वाय्विति । शीतलवायुविशेषेण ततो निर्गतार्द्रपक्षिदर्शनेन रूपविशेषदर्शनादिना चेदं जलमित्यनुमानमित्यर्थः ॥ तत्रेति । लिङ्गजन्यानुमितिरूपज्ञाने प्रमाणमुत नेति साशङ्कश्चेदित्यर्थः । निश्चिनोति जलमेवेदमिति निश्चिनोतीत्यर्थः । उदन्याभावः पिपासाशान्तिः । तन्निमित्तमित्यर्थः ॥ न तत्रेति । साक्ष्यनुभूते दुःखाभावे सुखे चेत्यर्थः । संशेते संशयं करोति । संशयाभावे हेतुमाह ॥ सुखेति । इच्छा ज्ञानं सुखं दुःखं भयाभयकृपादयः । साक्षिसिद्धा न कश्चिद्धि तत्र संशयवान्कचित् ॥ इत्यनुव्याख्यानोक्तेरिति भावः ॥ अन्यथेति । अन्यथाभावानुपलम्भेऽपि सन्देह इत्यर्थः । किमनया द्विधाकल्पनया । साक्षिवत्प्रत्यक्षादिज्ञानस्यापि प्रामाण्यग्रहः परीक्षानपेक्ष एव किन्न स्यादित्यत आह ॥ मानसवृत्तिष्विति । द्वयीं गतिं बाधाबाधलक्षणां गतिमित्यर्थः ॥ अनुसन्दधदिति । नाभ्यस्ताच्छतुरिति नुमभावः । साक्षिणैवास्तु तर्हि दोषाभावानिश्चय इत्यत आह ॥दोषाभावं चेति । अशक्तत्वादिति भावः ।